माणसे --- व.पु.काळे

बर्फ नऊ दशांश पाण्याखाली असतो
एकदशांश पाण्याच्यावर असतो.
असं काहीसे गणिताप्रमाणे म्हणतात.
हे प्रमाण मी चुकीचंही मांडले असेल,
गणिताचा प्रांत बुद्धीचा.
म्हणूनच माझ्या नकाशात ती जागा कोरी.
मी तेव्हढ्या जागेचा extra FSI हृदयाला दिला.
गणितापेक्षा कविता मोठी मानली.
म्हणूच अनेक माणसे भेटली.
ती सगळी चैतन्याची विविध रूपे होती, म्हणून
मी त्या दीर्घकाव्याची कडवी मोजत राहिलो नाही,
मोजमाप म्हणजे पुन्हा गणितच.
कविता मोजायची नसते...
तिथे  हरवायचे  असते.

 Written by व. पु. काळे, just shared to you all

Sorry!

परवा पु.ल.देशपांडे उद्यानात गेलो होतो. दादोजींचा पुतळा तिथे ठेवलाय हे माहित होते. actually तो पुतळा बघायला गेलो नव्हतो. मी as a routine गेलो होतो. डाव्या हाताला दादोजींचा पुतळा दिसला, आणि पुतळ्याच्या डाव्या हाताला एक रक्षक. (काय  sarcasm आहे नं? दादोजींच्या पुतळयाला रक्षक.) काय विचार आले मनात?, पण त्या पुतळ्याकडे बघत थोडसं अलीकडे कठड्यावर बसलो. मी त्या पुतळ्याकडे बघत होतो आणि तो रक्षक माझ्याकडे.

exactly कसला विचार करत होतो ते सांगता येणार नाही, पण एकंदरीत पुतळ्याचे रूप न्याहाळत होतो. छानच आहे पुतळा. हे पुतळे एकाच रंगात का करतात माहित नाही. तरीसुद्धा भारदस्त होता. खरे खुरे दादोजी समोर उभे राहिले असते तर तो पुतळा हलवायची कोणाची हिम्मत झाली नसती आणि मग त्यावरून दंगा पण झाला नसता.  

मग आता पुढे काय? साहजिकच दादोजिंबाबत विचार करायला लागलो, त्यांच्या विषयीच्या सर्व चर्चा, सर्व लेख आठवले ...पण दादोजींनी शिवाजीराजांना शिकवले ह्या पलीकडे मला काहीच माहित नाही. माझे इतिहासाचे ज्ञान तोकडे आहे, का आम्हाला एव्हढेच शिकवले? पण खरंच ह्या पेक्षा जास्त माहीत असण्याची गरज होती का? मला तर खरंच वाटत नाही. त्यातून वाद काय आहे हे तर जाणून घ्यायची  अजिबात नाही. basically matter काय आहे इथपर्यंत, ठीक आहे पण त्यावर काहीच बोलायचं नाहीये .. काय वाटत असेल दादोजींना? शंभर टक्के हाणला असता सगळ्यांना ..

how  must he be feeling? bull shit.

"खरंय यार ! जाम फालतू आहेत हे लोक." मी मान वळवली तर दादोजी माझ्याशी बोलत होते.

दादोजी म्हणल्यावर " मुघल सत्तेने चालवलेले कारस्थान थांबवलेच पाहिजे. मायबापाची काळजी घेतलीच पाहिजे .." असले  काहीतरी  तडफदार  वाक्य पाहिजे  होते, पण  हे  काहीतरी  वेगळेच  होते .

"काय ?" मी .

हलकीशी स्मितरेषा चेहऱ्यावर पाहून मी तर hang च झालो.

"तुम्ही हसताय ?"

"अरेय पु लंच्या राज्यात येऊन न हसायला मला काय वेड लागले आहे?"

"काय?"

"तू पुणेकर, नागपूरकर कि मुंबईकर? पु  लंच्या joke  वर हसत नाही का तुम्ही?" दादोजी  काय बोलत होते, मी साफ हरलो होतो.

"दादोजी तुम्हाला नेहमीच गुरुस्थानी पहिले होते. पण तुमचे हे रूप नवीन आहे. आणि तुम्हाला पु ल काय माहित?"

"खरे सांगू का? इथे मोकळ्या हवेत खरच बरं वाटते. लाल महालात अख्खे आयुष्य काढले. नजीकच्या काळात तर जीव गुदमरायचा. नको व्हायचं अगदी, काही बाही ऐकून. इतिहास हा शिकण्यासाठी असतो रे. चांगल्या गोष्टीतून बोध घ्यायचा, चुका सुधारायच्या. त्यातून अन्वयार्थ काढून, जुन्या गोष्टी उकरून त्यावरून आज भांडण्यात काय अर्थ आहे. अजून तुम्हाला कळत कसे नाही, हे फिरंगी आग लावतात तुमच्यात आणि तुम्ही आपापसात भांडत बसता. आणि पु लं विषयी इथे येऊनच कळले. एकदा आले होते लाल महालात, पण उडती भेट होती अगदीच."

"ठीक आहे, पण हा शॉक आहे माझ्यासाठी. मी लोकांना सांगितले की दादोजी माझ्याशी असे बोलत होते तर वेड्यात काढतील मला."  

"लोकांचा काय घेऊन बसलास? शहाण्या माणसाला वेडा ठरवण्यात हातखंडा आहे त्यांचा."

मला काय बोलावे काहीच सुचत नव्हते. थोडी हिम्मत करून म्हणालो " तुम्हाला फारच विचित्र वाटत असेल हे सगळे ऐकून, rather भोगून. खरच i am sorry for that ."

"sorry कसले अरेय! खरं सांगू का? जे काही चालू आहे ते खरंच कळण्याच्या पलीकडे आहे. आम्ही त्या काळी काय परीस्थितीत जगलो?, हे मराठी राज्य केलं? ह्यांना काय माहित? जे केलं त्यातून प्रेरणा घ्यायचं सोडून वेगळंच काहीतरी. ह्या फिरंग्यांना जो काही अन्वयार्थ काढायचा आहे तो काढू देत, पण आपण मराठी लोकांना एव्हढं कळायला पाहिजे न काय काय घ्यायचं आणि कशाला विरोध करायचा? त्या फिरंग्यांनी केले संशोधन , ठीक आहे. तू तुझ्या घरी चांगला. हे लोक आमचे आदर्श आहेत आणि आम्ही तुमच्या विचारला थारा देत नाही, हे एव्हढा सांगायची हिम्मत नसेल तर कसले सरकार तुमचे?  सद्सद्विवेक बुद्धी कुठे गेली? आणि मग सत्तेच्या विरोधात गेले तर काय चूक आहे दंगा करणाऱ्यांची? त्यांनी विरोध दर्शवण्याचा मार्ग बदलावा, पण शाळेच्या पुस्तकातून आम्हाला काढून इतिहास पुसण्याचा विचार असेल सरकारचा तर हा आमचा अपमान आहे. हा शिवाजी राजांचा अपमान आहे. हा आई भवानी चा अपमान आहे. "  

i  swear जाम frustrating वाटत असेल.

"काय बोलणार मी ह्यावर. सगळं कळतंय मला पण माझ्या हातात काहीच नाहीये. शरमेनी मान खाली घालण्या शिवाय मी काहीच करू शकत नाही. तुमच्या आणि शिवबाच्या गोष्टी आम्ही मुलांना सांगतो, आणि ह्याच मुलांनी तुम्हाला बागेत असे उघड्यावर पहिले काय विचारतील आम्हाला ? विचारच करवत नाही. damn sorry sir .."

"अरेय! sorry परत? पुढची मजा मी सांगतो. २ वर्षांनी परत निवडणुका आहेत. त्या वेळी सत्ता बदलली की  आमची परत रवानगी होणार कुठेतरी.मग परत दंगा. काही सांगता येत नाही. येरवड्याच्या जेल मध्ये पण ठेवायला कमी करणार नाही हे लोक. मग आपली भेट होणे अवघड आहे. तुला जर काही करणे शक्य असेल तर एक कर, इथून मला परत लाल महालात नको, सिंहगडावर न्या. त्या मर्द मावळ्या तानाजी बरोबर बसेन. जुन्या आठवणीत मन रमेल. तुमच्या पासून दूर. नकोच इथे. आणि हो, तिथे आपली भेट होईल नक्कीच." 

मला खरच वेड लागले होते. मोठ्या आवाजात बोलून गेलो. sorry सर.

खरंच sorry .

Invisible

शनिवारी संध्याकाळी साधारण ७.३० ची वेळ असेल, काही काम नव्हतं.एकटाच होतो. सुन्या मुंबईला गेला होता. "मैत्रीण"  ला भेटायला. आणि पिल्लू आणि माझं भांडण झालं होतं. Gmail वर sign in केलं. inbox मधल्या unread mail check करेस्तोवर. 'ती' online आली. मी invisible होतो. काय करावे? अश्या स्थितीत सुन्याचा mail न वाचताच परत inbox ला गेलो. सगळ्या आठवणी आणि विसरणी डोळ्या समोरून झर्रकन सरल्या.
सरळ visible व्हावं, तर ती hi तरी करेल का? समजा तिनी नाही केलं, आणि मी केलं तर reply तरी देईल का? मी का ping करायचं? असे काहीसे egoistic प्रश्न जमून आले आणि जोराचा पाऊस सुरु झाला. आतल्या आत.  ओह्ह. त्या पेक्षा सरळ sign out होऊयात. कटकट नको डोक्याला. ना रहेगा बास ना बजेगी बासुरी.

काम तर काहीच नव्हत. उगाच  कुठले तरी फोटो काढले आणि बघत बसलो. कुठले ते आठवत नाही. मधूनच ALT +TAB नि gmail वर जात होतो. अजूनही 'ती' होती. बास. go to hell. visible झालो.
no hi no hello. फुल जळजळ.
"च्यायला. उगाच झालो visible. स्वत स्वताची मारून घेतली. "
"तरी सांगत होतो sign out हो. त्यातच भलाई आहे. पण नाही. "
हिरवा light orange झाला.
"हाहा ती जागेवरच नाहीये. असती तर केलं असतं पिंग"
"ठीके पण तू आता का त्याच्या पिंग ची वाट बघतोय?"
"का म्हणजे काय? we know each other "
" we are frnds म्हणायला आज  जीभ धजावत नाहीये"
"आम्ही आहोतच, सध्या जरा थोडीशी game झालीये इतकाच. she might be busy somewhere else "
"काय किस्सा काय झालाय?"
"जसा काही तुला माहीतच नाहीये."
" हाहा. झगडे तो पहले भी होते थे, पर एक missed call पे सरी कडवाहट मुस्कुराहट में बदल जाती थी.ह्या type दिसतंय काहीतरी. बोल बोल "
"हो पण परवाच भांडण जरा लागलं.मी लई विचार करत होतो, पण आता झालय अस कि मी काय बोललो तेच आठवत नाहीये आणि नुसतीच तिची आठवण येत आहे. "
"मग आता विचार काय आहे? काय करायचं ठरवल आहेस?"
"तेच करून करून वेडा झालोय. पण काहीच ठरत नाहीये. बघ ना आता, आम्ही दोघे एकमेकांना ४ वर्ष तरी ओळखत आहोत. you know all stuff, how we met n all that. Then we started feeling something for each other. you said मी प्रेमात पडलोय. मग पुढे काही करायची गरजच नाही पडली. तशी ती समजूतदार आहे पण परवा काय झाला होते काय माहीत ?"
"हम्म"
" हम्म काय साल्या सांग ना काहीतरी."
" नाही नाही तू मोकळा हो आधी, मग मी आहेच."
'साला. i was thinking like, हि आत्ताच एव्हढी का मनाला लावून घेतीये? मी काहीतरी  major काशी घातलीये आणि मला त्याचा पत्ताच नाहीये. Then i started feeling like, she might be feeling something unsecured. means she knows i care for her, am always there to help her.शेवटी  नात्यातली security पण महत्वाची असेल. आम्ही बराच वेळ एकत्र घालवतो. we share lots of things. But there is a thin line of threshold. I feel i need to be more responsible relationship wise. सर्व चांगल्या गोष्टी जरी असल्या तरी जबाबदारीची जाणीव  झाली कि एक विश्वास निर्माण होतो. long term relations."
"Sounds good. hmm.actually  pretty responsible"
"खेच तू साल्या"
"k , मग आता plan काय आहे?"
"तेच तर कळत नाहीये. "
"i feel सरळ propose का नाही करत तिला?"
"आत्ता?परत? काय angle काय आहे?"
"हे बघ तुला जबादारीची जाणीव झालीये, is a good thing . But she must know that this change has taken a place ."
"म्हणजे तुला वाटत m thinking on a right track ?"
"certainly dude ."

"बाप. इतका सरळ तू कधीच बोलला नव्हतास. मग काय करू? i mean कसं करू? direct लग्नाची मागणी घालू का?"
"अजून काही उरलाय का?"

"best way चहा पोहे बनव आणि invite her . proper arrange marriage चा दाखवण्याचा कार्यक्रम होऊन जावू दे"

"काहीही."
"बर आतासाठी तर चहा बनव. काळजी नको करू. मी नाही तुला होकार देणार."
"shhhhhheeee max disgusting . बाजार उठलाय तुझा. बस मी चहा टाकतो."

"hi.... kasa ahes?"
" हाहाहा . तिनी केलं पिंग. हो बाजू."
"man this is my turn right now . तू चहा टाक मी करतो chat तिच्याशी. तुला नाही जमत ते."

and they live ....ever-after..

छत्री

संध्याकाळी चार पाचचा सुमार असेल. कंपनीतून लवकर निघालो होतो. spicer college  रोडवर एक bus stop आहे. bus stop च्या पुढे साधारण शे पाऊणशे फुटांवर गाडी लावली. जीवनावश्यक वस्तू (पाणी आणि camera ) घेतल्या, एक छत्रीपण घेतली आणि stop वर येऊन बसलो.  नक्की सांगता  नाही angle काय होता, पण मी busstop वर बसलो. बर्यापैके शेड होती. बाकडी पण होती. मागच्या बाजूला डेरेदार वृक्ष होता. त्यामुळे एकंदरीत long shot छान आला असता ..

रस्त्यावर फारशी वर्दळ नव्हती, तसाच bus stop पण शांत होता. उजव्या बाजूनी एक आजोबा काठी टेकतात तशी छत्री टेकत टेकत येत होते. stop पाशी आल्यावर छत्री शेजारी ठेवली, माझ्या कडे बघून हसले  आणि बसले. माझा पूर्ण लक्ष त्यांच्या छत्री कडे होते. लांब सडक छत्री, वळणदार मूठ, पुढे एक टोक, एकाच घडीची, बहुतेक 'हिरण' ब्रांड असेल. पण काही बारीक भोकं पडली होती. as against  माझी छत्री छोटीशी होती, सरळ पकड, दोन तीन फोल्ड वाली असेल, पण भोकं पडली आहेत का हे माहित व्हायला अजून उदघाटन केलं नव्हत.

 generation चा फरक न्याहाळत असतना हलकेच हसू आले आणि मला लहानपण आठवले.  अगदी लहान असताना "अरेय चिकू च्या डोळ्यात जाईल, छत्री लांब ठेवा" हे शब्द. ऐकल्याचा आठवत नाही पण असेच काहीसे असणार. आठवण तळघरात पोचते ते दुसरी तिसरी पर्यंत. तेंव्हा मी आणि सुन्या छत्री  छत्री खेळायचो. काय नाव आहे ना? छत्री छत्री. (असल्या खेळांची नाव दोनदा का घेतात ते माहित नाही, like घर घर, शाळा शाळा असले खेळ असायचे).  नंतर शाळेत जाताना छत्रीचा खरा वापर सुरु झाला. तेंव्हा शाळेत बस नि जायचो. ते अगदी college मध्ये असताना ' प्यार हुआ  इकरार हुआ ' style पर्यंत.

मीच आश्चर्यचकित होऊन स्वताशीच हसायला लागलो. हलकेच smile आले. तेव्हढ्यात एक छोट्या, bugs bunny ची छत्री घेऊन त्याच्या आईबरोबर बस stop वर आला आणि मला आठवणींच्या राज्यात परत घेऊन गेला. आम्ही तर फक्त काळ्याच छत्र्या वापरल्या. पावसाळ्यात उगवणाऱ्या कुत्र्यांच्या छत्र्या ह्या पांढर्या. काय ना? कुत्र्याची छत्री. तेंव्हा भिजत भिजत ह्या गमती पाहायला बाहेर पडायचो. आणि नंतर college च्या काळात छत्री घेऊन बाहेर पडायचो आणि गमती करायचो. माझ्या कडे उलट्या छत्रीचा पण एक फोटो आहे. खरच भारी.

'ठौंयिक छिक' अप्पा भिंगार्देन्च्या style मध्ये कोणीतरी शिंकला. ओह्ह. पाऊस सुरु झाला होता आणि झाडाच्या आडोश्याला दुचाकी वाले येऊन थांबत होते. Dio वर दोन मुलीपण येऊन थांबल्या आणि माझी डावी भुवई कधी वर गेली मलाच कळलं नाही. आता लोकांची गर्दी होणार. मनात म्हटलं आता निघावे. छतावरून टपकणारे थेंब, बनीची छत्री, dio वरच्या मुली..असे मोहक क्षण सोडून मी फक्त आजोबांच्या छत्रीचा फोटो काढला. bunty bubbli style मान मोडत उठलो. कसं काय माहित नाही पण चुकून आजोबांना म्हणून गेलो " चला आजोबा आपण निघूया"   ****! बाप रे!  मला जाम विचित्र वाटलं.

आजोबा मात्र बिनधास्त बोलून गेले "छत्री चा वापर आता फक्त काठी सारखाच  होतो. मी पाऊस थांबल्यावरच  निघेन."

रात्रीचा पाऊस

रात्री 2 वाजताचा पाऊस.

ना चमचमत्या विजांचा 

ना गडगडत्या ढगांचा ..

पाउसाचा पाऊस.

शांत पाऊस 

अविश्रांत पाऊस.

खिडकी उघडून कट्ट्यावर दोन्ही हातांची घडी घालून बसलो.

मान हातांवर ठेवली आणि पाऊस बघत बसलो.

रात्री 2.15 चा पाऊस.

संथ वारा वाहतो.

झाडांचा  hissing sound

कानामागे तिचे भास 

अंगणातल्या तळ्यात आणि street light च्या उजेडात 

दिसणारं तिचं प्रतिबिंब.

प्रत्येक  थेंबापरी तिची वेगळी आठवण.

ह्या आठवणी जागवणारा 

मला वेगळ्या जगात नेणारा 

मनातला पाऊस.

सरसकट  पाऊस .

पण पाउसाच्या मनात काहीतरी वेगळं होतं. रोमांचित विचारात अडकलेल्या माझ्या चेहऱ्या वर पाणी मारलं. आणि मला जाग केलं.

रात्री 2.30 चा पाऊस.

हळुवार पाऊस 

काहीतरी सांगणारा पाऊस.

एक एक शब्द

तोलून मापून .

प्रगल्भ पाऊस.(matured paus)

तरीपण माझ्यातालाच एक वाटणारा.

मित्र पाऊस.

टिपिक टिपिक थेम्बातून 

जाणीवपूर्वक 

अर्थ लावत होतो मी 

प्रत्येक थेंबाचा ..

शांत पाऊस .

मनातला पाऊस .

रात्रीचा पाऊस .

Ambrosia

खाली आलो तर पिल्लू घरात येऊन बसली होती. दारात चपला दिसल्या आणि आतून  TV चा आवाज येत होता. आमचा  पाऊलआवाज आल्यावर  TV बंद  झाला आणि पिल्लू बाहेरच्या खोलीत आली. मी माझा cup आत ठेवला आणि कैमरा हातातच अश्या नेहमीच्या style मध्ये बाहेर आलो. general गप्पा सुरु  झाल्या . पिल्लू  college मधल्या काही गोष्टी सांगत होती. सुन्या galleryt उभा राहून  “मैत्रीण”  (त्याची मैत्रीण मुंबईला असते, माझं आणि तीच फारसं पटत नाही) शी बोलत होता. आमचं बोलणं ऐकू यईल  एव्हढ्या अंतरावर.

“आज  ambrosia ला जावू” .मी 

सुन्या  “मी  नाही ” अश्या खुणा करू लागला. “ठीक आहे ” पिल्लू . मी  landline वरून सरळ सुन्याच्या घरी  phone लावला आणि तो जेवायला येणार नसल्याचं कळवलं. ‘मैत्रीण’शी बोलत असल्यामुळे त्याला काहीच करता आले नाही.

“आज पोर्णिमा आहे. मस्त poolside बसू ” मी.

“वेळेत निघू आणि वेळेत येऊ ..एए सुन्या अवर रे. दे इकडे मी बोलते ” पिल्लूनि त्याच्याकडून phone हिसकावून घेतला. मग त्या दोघी सुरु झाल्या. पिल्लू आणि मैत्रीण छान जोडी जमते. full gossip आणि खरेदी एकत्र. मी आणि सुन्या दोघही सुखी . दोघी phone वर बोलत असताना आम्ही बर्यापैकी आवरून बाहेर आलो. car काढली. तरी phone चालूच  होता. चांदणी चौकात  पोहोचल्यावर phone परत सुन्याकडे गेला ते अगदी जेवण येईस्तोवर.

पोर्णिमा …. Ambrosia, poolsaide…., हलका उजेड आणि समोर photogenic face…. Photo काढायचं टाळणं अश्यावेळी खूप  अवघड असते. पण काय करणार पिल्लूला आवडत नाही असं फोटो काढण. Obvisuosly आधीचे तिचे असे photo मात्र तिला  खूप आवडले आहेत. Frames मनात साठवून ठेवत होतो. जेवण झालं bill दिले आणि बाहेर आलो. भूगाव पर्यंत खाली आलो. परत येताना रसत्यावर कोणी नाही बघून head lamp बंद केले. आआआआआछ्ह  11111. पहिले किंचाळलेली पिल्लूनंतर आपोआप शांत झाली. स्वच्छ चंद्र प्रकाश. शांत रस्ता. पोहनकरांचे  ‘का करू सजनी’. आणि मागच्या seat वर सुन्या. Just missed. (बहुतेक हे पण ते अडीचावे घर असेल ) पिरंगुटचा घाट आला तसे  light परत लावले. परत चांदणी चौकात आलो तोपर्यंत 10 वाजले असावेत . 

Naturals ला  ice-cream खायला आल  .. Ice cream घेऊन बाहेर येऊन बसलो. General गप्पा चालल्या होत्या. मी मगासच्या drive मूड मधून बाहेर आलो नव्हतो. May be यायचा हि नसेल, त्यामुळे मी शांत होतो. उर्वरित दोघे काहीतरी उर्वरित बडबड करत होते. सुन्या आजची हार साफ विसरला होता पण मला आज हार खुणावत  होती. (मला आज हरायचे होते) का कोण जाणे moonlight drive वर मी हरलो नव्हतो. का कोण जाणे एक फोटो अजून बाकी होता. अडीचावे घर बाकी होते. काहीतरी अडकल होतं.

तेवढ्यात एक छोटी मुलगी समोर आली. ना ती फुगे विकत होती ना ती काही मागत होती (भीक हे शब्द मी मुद्दाम टाळले कारण तिनी तसे करू नये हि इच्छा ). मी शक्यतो अश्यांपासून दूर राहतो. त्यांना काही देणं मला  पटतही नाही पण मग काय करायच? ह्या प्रश्नाचे उत्तरहि माझ्याकडे नसते. पिल्लुनी तिला  ice-creame हवं का विचारले. तर नको म्हणाली. मानेनीच. Her stare was killing me. मी साफ हरलो होतो. मी तिची नजर टाळू इच्छित असलो तरी मला शक्य होत नव्हते. डाव्या डोळ्याखालच्या पाण्याचा रेघेत मला बघायचे नव्हते. अश्यावेळी मनात उभे राहणारे सर्व प्रश्न टाळायचे होते. कोण हि? कुठे राहते? असं कश्यामुळे करत असेल? आई वडील? Slumdog ची चित्र समोर येऊन गेली. पण हे सर्व प्रश्न मी टाळू शकलो.

तिच्या डोळ्यातच तेव्हढी ताकद होती. साफ हरलो होतो मी. माहित नाही काय झालं होत मला. काय भावना होत्या माझ्या मनात. जाणून घायची इच्छहि नव्हती. काहीच जाणून न घेण्याची इच्छा. खरतर असं फार कमी  वेळा होत. पण आज तस झालं होत आणि मला ते जगायचं होत. कोणताही भिकारी समोर आला  कि स्वतापासून पळून जाणारा मी, ह्या सर्व प्रश्नानपासून अलिप्त राहायचा प्रयत्न करणारा मी आज वेगळाच वागत होतो. का कसं कधी कोणासाठी असल सर्व प्रश्न टाळून मी पाण्याची बाटली तिला दिली. तिनी पण ती शांतपणे  घेतली. मलाच कळलं नाही मी camera केंव्हा उघडला आणि  photo काढला. पण ती  continue माझ्याकडे पाहत  होती. अगदी थेट  lens मधून माझ्या डोळ्यातून आत, माझ्यात. पाणी पितानासुद्धा. बाटली परत देऊन,  मागे वळून न बघता ती शांतपणे रस्ता cross करून निघून गेली.

100 अनुत्तरीत  प्रश्न .

पिल्लू डोळे मोट्ठे करून, अवाक होऊन माझ्याकडे पाहत होती. ह्याला आज काय झाले? सुन्या  photo पाहून वेडा झाला होता. आणि naturals चा security वाला.....

आजही तो photo बघताना अंगावर शहारा येतो. मी त्याचवेळी असं अनपेक्षित का वागलो .आणि अनपेक्षित मलाच.बाप रे.  बरोबर तिला पाणीच हवं आहे हे मला कसं कळलं . .का माझीच अर्धवट राहिलेली तहान तिनी भागवली होती. स्वच्छ चंद्र प्रकशात न्हाहून न भागलेली तहान. photojenic face समोर असताना photo राहिल्याची तहान... कसली  धीट होती ती. असे  photo कधीच जमणार  नाहीत असं वाटणारा मी नकळत असा फोटो काढून गेलो कि  जो मी आयुष्यात कधी विसरू शकणार नाही. Zoom in करून पाहिला कि डोळे  …त्यात राग नव्हता, innocence नव्हता, काही मागण नव्हतं, काही सांगण नव्हतं. फक्त  माझ्याकडे बघणं होते (आणि एक catchlight ). आजही photoतून तेच भाव  समोर येतात. मी तो  photo अजून कोणाशीच hare नाही  केला. May be हि  पण एक विसरण असेल.माझ्यात हिम्मत नाही कि माझ्या ती लक्षात आहे हे मी सर्वांना ओरडून सांगेन.  मी उत्तर शोधायच्या भानगडीत पडलोच नाही. मला ती मिळणारच  नव्हती .

घोडा

घोड्यासमोरच प्याद पुढे घेऊन मी डाव open केला. समोर सुन्या होता त्यामुळे आधीच tension आलं होतं. त्याने वाजीरासमोरच प्याद हलवलं आणि 'G4E5' असं काहीतरी बोलला. "थांब रे! माझा वजीर येऊ दे तुझ्या हद्दीत. मग बघ कसा बाजीप्रभू लढतोय माझा." सुन्याचा बुद्धीबाळातला अनुभव आणि माझा निरुत्साह, त्याचं technical knowledge आणि माझी भीती, त्याच aggression आणि माझ अज्ञान. एकंदरीत मी हरणार हे निश्चित होतं, तरीसुद्धा मी खेळ सुरु केला.

सुनील उर्फ सुन्या माझा दोस्त, "chess आपली जान आहे"  . आणि मी. anti chess जास्त खेळलेलो. तरीपण सुन्या दर गुरवारी येतो आम्ही त्याच्या भाषेत च्येस खेळतो आणि मी हरतो. 
साधारणपणे मध्यावर डाव आला असेल. माझ जास्त काही लक्ष नव्हते. माझी  ३ प्यादी दोन्ही उंट आणि १ हत्ती मेला होता. सुन्याचे दोन्ही घोडे १ उंट आणि १ हत्ती  गेले होते. अजून थोडा वेळ त्याच्या वजीराचा हैदोस चालू होता. मला तर काहीच कळत नव्हत. थोड्या वेळानी सुन्याच म्हणाला "साला तुझे दोन्ही घोडे जीते ठेवले आणि माती खाल्ली." 

आज सुन्या हरला होता. त्यापेक्षा मी सुन्याला हरवल होत. हा हः हा करत मोठ्याने हसत मी उठलो. खरतर मी जिंकलोय हे मलाच कळलं नव्हतं, पण माझे दोन्ही घोडे उपयोगात आले होते आणि त्याच्या राजाला  मी शह दिला  होता. 

सुन्यानी माझ्याशी  अबोला धरला. चहा घेणार का? असं विचारलं तरी उत्तर नाही मिळालं. संध्याकाळ होत आली होती, मी चहा टाकला. दोन cup भरले. त्याचा table वर वाजवून ठेवला, camera घेतला आणि गच्चीत जायला निघालो. खरच किती दिवसांनी गच्चीत आलो होतो. आःहा. कट्ट्या वर cup ठेवला, बाहेरच्या बाजूला पाय सोडले आणि camera हातात घेऊन बसलो. मस्त. एक. सूर्य मावळायला आला होता पण ढगाआड लपला  होता. मान फिरवून बघितलं..चंद्र पण आला नव्हता.  cup ओठाला लावला, दोन घोट प्यायलो cup खाली ठेवला. camera उघडला. पश्चिमे कडून वटवाघालांचा प्रवास सुरु झाला  होता. समोरची building ९व्या मजल्या पर्यंत आली होती. साधारणपणे ३/४ मिनिटात सूर्यास्त होणार होता. पाहिला फोटो काढला, दुसरा फोटो काढला आणि तिसरा फोटो शोधू लागलो.
तेवढ्यात सूर्य ढगातून  बाहेर  आला. cup ठेवायला मागे वळलो तर चंद्र पण उगवला. बाप. सूर्यास्त आणि चंद्रोदय. ११११११११११११११. पण फोटो कोणाचा काढू? चंद्र का सूर्य? पुढा का मागे? माझा घोडा झाला  होता. एक झालं दोन झालं आणि मग अडीच पुढे का मागे अश्या प्रश्नात  मी अडकलो. पण फोटोच्या बाबतीत  मी risk घेऊ शकत नाही. कचकच सगळे फोटो काढले. सूर्य दिसेनासा झाला होता. चंद्राकडे पाठ होती. 

अश्या वेळेस मी विचारात पडतो. सहज हसू आले. "साला तुझे दोन्ही घोडे जीते ठेवले आणि माती खाल्ली." माझा घोडा होणं. हसू वाढू लागले. एक भुवई वर गेली. मग उंटासारखी तिरकी चालणारी माणस दिसू लागली. मग हत्तीसारखी सरळ जाणारी. वजीरासारही स्वच्छंदी. पण घोडा. एक दोन अडीच? घोड्यासारख्याची चाल का अडवली? ती पण दोन नाही किंवा तीन. अडीच वर? बाप रे. त्रास व्हायला लागला. पण साला त्यालाच निर्णय क्षमता पण आहे. अड़ीचाव घर डावीकडे का उजवीकडे हे ठरवायची. ८ घरांचा  option आहे त्याला. आपल्याच भिडूच्या डोक्यावरून उडी मारून जातो साला. सर्व अडथळे पार करून गानिमे काव्यांनी हल्ले करणारा घोडा. मला  विचार करायला लावत होता.



कोण चालत घोड्यासारख? मगाशी माझा का घोडा  झाला होता? मी घोड्याचा वापर करूनच जिंकलो होतो. त्रास. मी चालतो का घोड्या सारखा?  एक दोन अडीच. शाळेतून trek सुरु झाले, नंतर group छोटा झाला, आणि आता तर एकटा सिंहगडावर  जातो. हीच अडीचावी चाल का? हेच ते अड़ीचावे घर का? camera घेतला, photo सुरु झाले आणि reflections ला फोटो लागला,  हेच अड़ीचावे घर का? का मगाशी सूर्य का चंद्र हा पडलेला प्रश्न? बाप रे.

हे अडीचावे घर मला खुणावतंय . दोन चाली खेळल्यावर अडीच साठीचा मिळणारा  option मला हवाहवासा  वाटतोय. आपल्याच भिडूच्या डोक्यावरून  जाणार घोडा मला कर्तव्यामुळे  येणारे अडथळे पार करायला शिकवतोय. सरळ हल्ला करताना उंट वजीर डोळ्यात भरतात. पण down to earth  राहूनच मला check द्यायचाय. पडद्याआड राहून सवंगडयाना साथ द्यायची आहे. "कधीही हाक मारा, हे पोरग कुठूनही येणारच" हा विश्वास निर्माण करायचाय. माहित नाही हे बरोबर आहे का? मला जमेल का? सगळ्यांना पटेल का? पण ते अडीचावे घर खुणावतंय. ध्रुवाच अढळ पद  नाही मिळाले तरी चालेल पण अडीच. पाहिजे.

साफ अंधार झाला होता. चंद्र डोक्यावर येऊ लागला  होता. इतक्यात सुन्या आला. "चले चल. लई मोठा आला  मला हरवणारा. पिल्लू आलीये खाली  तुझी.  आवरा आता."

मी हसत हसत उठलो. सुन्यापण नॉर्मलला आला होता. मला पण बरीच उत्तर मिळाली होती. जिन्यातून उतरताना मी एक दोन आणि धाप कान अडीच असं करत उतरू लागलो.

माझ्या घोड्यांनी मला शह  दिला होता. पार checkmate

उन पाउस

मावळतीला  मेघ  पेटले 

रवी  तरीही  निश्चल ,

चिता  सोबत्यांच्या  लागल्या 

अश्रू  तरीही  अचल .

धरणी  येता  काकुळतीला 

सागर  मागे  क्षमायाचना ,

तसू भरही  न  ढळे  आदित्याची 

अतिदिव्य  अग्निसाधना .

रूप  बदलूनी  गुलमोहर  बहावा 

उभा  करी  सुंदर  देखावा ,

उमदे  देखणे  रूप  परी 

हरित पर्णाशी  कसला  दुरावा .

मृग नक्षत्राचा फुलता  पिसारा 

सुखावे  अवघी  सृष्टी  ,

सांध्यक्षणी  तो  सोसाट वारा   

अधू  करीतसे  माझी  दृष्टी .

आकाश सोबती दाटून  येती 

लपून  जाई  अखंड  निळाई ,

क्षणात  समजे  खेळ  सारा 

जशी  काही  वीज  चमकावी .

पोचता  जलधारा  जमिनीवरी 

मीलन  होई  आसमंताशी  ,

सागरा  येईये  आनंद उधाण   

हलकेच  तरीही  पाझरे  पाषाण .

सांज सकाळी कधी अवेळी

हिरमुसलेल्या एकांतवेळी ,

मीच  माझ्याशी 

उन पाऊसाचा  खेळ खेळी.

निसरडा

पहिला  पाऊस  आला  की   वाट  एकदम  निसरडी  होऊन  जाते . किंवा  आपल्या  अपेक्षेपेक्षा  वाटेवरची  आपली  पकड  ढिली  होते ..

अश्याच  निसरड्या  क्षणी 

मी  घरातून  बाहेर  पडतो. 

हळूच. 

एकटाच. 

हलक्या  सरी 

ढग  आणि  वाऱ्याचा  खेळ 

बघत  अनुभवत 

शहराच्या  बाहेर   येतो .

तसा  पाऊस  वाढतो.. 

भिजायचं  का  नाही?

हे  ठरवता  येत  नाही 

म्हणून  मी  थांबतो.  

चहा  सांगतो.

चहाचा  गरम  cup किंवा 

गरम  चहाचा cup

हातात  पकडून  उभा  राहतो.

पत्र्यावरून  पडणारा  पावसाचा  एकेक  थेंब पाहत.

चहा  गार  झाल्याची  जाणीव  होते 

आणि  एकदम  चहा  संपवतो. 

“जाणिवाच   बोथट  झाल्यात 

त्यात  चहाचा  काय  दोष ?”

स्वतालाच  सांगतो.

पैसे  देऊन  निघतो. 

‘ती ’ची  आठवण प्रकर्षानी  टाळतो. 

प्रकर्ष , उत्कर्ष , हर्ष  असल्या  जाणीवही  टाळतो . .

माझ्यातल्या  एका  मलाच 

मागे  टपरीपाशी  ठेवून 

मी  पुढे  निघतो ....

नेहमी  प्रमाणे  bike   वर  उजव्या  बाजूने  बसतो.

वातावरणात  एक  नाविन्य  भरलेले  असते 

म्हणूनच  जुन्या  आठवणीत  जायचे  नसते 

मागच्याच  आठवड्यात  उघडे  बोडके  डोंगर 

पूर्णपणे  हिरवाईत  नटलेले 

माझाच  माझ्या  डोळ्यांवर  विश्वास  बसत  नाही. 

विश्वास  अविश्वास  श्वास  भास 

असल्या  खेळात  एका  मला 

मागे  ठेऊन   पुढे  निघतो ....

शाळेच  नवीन  वर्ष  सुरु  झालेले  असतं. 

मुलाप्रमाणे  पक्षी  सुद्धा  नवीन  पानांचा 

वास  घेण्यात  गर्क  असतात.

शाळा  भरायच्या  आधीची  पोरांची  किलबिल 

पक्ष्यांच्या  गोंधळाला  पार  फिके  पडत  असते. 

हे  सगळे  एकट्यानीच  बघताना 

एक  छोटासा  हसू  कधी  येत   मला  कळत  नाही. 

असं  वाटत  मनसोक्त  photo काढावेत 

पण  हे  क्षण  जगायचे  असतात 

Camerat बंद  करायचे  नसतात . 

माझ्यातल्या  अजून  एका  मला 

कसलाही  विचार  करायला  न  लावता 

फक्त  खेळ  बघत  उभा  करून 

ते  हसू  चेहऱ्यावर तसंच  ठेऊन 

मी  पुढे  निघतो. 

आपल्या  अपेक्षेपेक्षा  वाटेवरचा   आपला  ताबा  गेला   कि  आपण  त्याला  निसरडी   वाट  म्हणतो 

माझ्या  अपेक्षेपेक्षा  माझा  माझ्यावरच  ताबा  जातो  आहे . स्पष्ट  पणे  जाणवत  आहे 

तरी  सुद्धा  काहीच  जाणवत  नाही  असं  मी  दाखवत  असतो .

ह्या  अपेक्षाच  सगळ्या  घोळ  करतात.

मागे  सोडलेल्या  तिघांना 

परत  घेऊन 

कुठे  घसरून  न पडता,

मी  घरी  पोचतो. 

माझ्यातल्या  प्रत्येकाचा  अनुभव  वेगवेगळा. 

माझा  माझ्यावरच  ताबा  जातो..

ह्या  अनुभवांना  मी  पारखा होऊ इच्छित नाही. 

म्हणून  केलेला  एक 

केविलवाणा  प्रयत्न. 

अगदी 

निसरडा ...

विसरण

“विसरण्याचा  छंदच जडलाय  आताशा  मला … विसरत  चाललोय  या  कवितांना …” संदीप  खरेच्या  ह्या  ओळी  मला  वेगळ्या  जगात  घेऊन  जातात . “विसरण्याची  मोठी  छान  देणगी  मिळालीये  आपल्याला ” असं  कोणीतरी  बोलून  गेलं  आणि  मन  एकदम  प्रसन्न   झालं . असं  काहीतरी  ऐकलं  की    बरं  वाटत . मग  परत  मी  त्याचा  कवितेवर  त्याच  ओळीवर  येऊन  अडतो . अगदी  पुढच्याच  ओळीपासून  मी  काय  विसरत  चाललोय  ह्याची  स्पष्ट  आठवण  देऊ  लागतो  तो . मी  काय  विसरत  चाललोय  ह्याची  लख्ख  आठवण . केव्हढा  मोठा  विरोधभास . 

आठवण  (याददाश / memory) ही   जशी  मिळालेली  चांगली  गोष्ट  आहे  तशीच  विसरणं  हे  पण  भारी   आहे . 

पण  मी  आता  वेगळ्याच    चक्रात  अडकत  आहे . कुठल्या  गोष्टी  विसरायच्या , कुठल्या  नाही  विसरायच्या  ह्या  दोन्ही  घोड्यांचा  लगाम  माझ्याच  हातात  आहे  असा  माझा  समज  होता . मला  हवी  ती  गोष्ट  मी   सोडून  देऊ  शकतो  आणि  जी  पाहिजे  ती  न  विसरता  जपून  ठेवू  शकतो  असा  विश्वास  होता  मला . पण  ते  तितकासा  सोप  नाहीये  हे  लक्षात  आल्यावर  जीवाची तग मग     सुरु  झाली . सैरभैर ..इतस्ततः …स्वाभाविक .

' तिच्या  वाढदिवसाला  मी  न  विसरता  message केला  आणि  ती  मात्र   आठवणीने विसरली    …हि  आठवण  मी  विसरू  शकत  नाही .. कितीही  प्रयत्न  केला  तरीही . आणि  लक्षातही  ठेवू  शकत   नाही ..किंवा  लक्षात  ठेवली  आहे  असं  दाखवू  शकत  नाही. '

अश्या  काहीश्या  आठवणी  , ज्या  विसरू  पण  शकत  नाही  ..आठवायची  ताकदही  नसते  आणि  आठवणीत  आहेत  हे  दाखवू  शकत  नाही  ..अशा  आठवणींना  मी  विसरण  म्हणतो ..माझाच  शब्द  मलाच  आवडला.

बादलीभर   पाण्यात  काही  तांदळाचे  दाणे   टाकले  तर ….हवेत  असेस्तोर  जोरात  जातात  आणि  पाण्यात  गेल्यावर  अलगदपणे  प्रवास  करत  तळाशी विसावतात . पाणी  स्वच्छ    असेल  तर  वरून  सहज  दिसतात ..पण  पृष्ठभागावर  मात्र  आपल्या  अस्तित्वाची  जाणीव   न  करू  देता  . पाण्याचा  गुणधर्माचा  आहे  तो .मला  टोचत  राहतात . राणीच्या  कळ्यान सारख्या,  . दिवसरात्र … माझ  मन  मी  स्वतः  साठी  गढूळ  करू  पाहतो ..पण   नाही  जमत.

ह्या  विसरणींचा  मी  खूप   विचार  केला.  खूप  विसरणी  आठवल्या . मनाच्या  तळाशी  निपचित  पडलेल्या . तांदळांच्या  दाण्यासारख्या . मला  मात्र  पूर्ण  जाणीव  होऊ  लागली  होती . मी  नाही  विसरू  शकत …मी  फक्त  आठवू  शकतो  ह्या  विसरणी.

तांदळांच्या  अक्षत  दाण्यान्सकट  पाण्याचा  बर्फ  करून  पाहिला . गोठलेल्या  पाण्यात /बर्फात  पण  पलीकडच  काही  अंशी  दिसत . दुखणाऱ्या  वाहत्या  जखमांवर  खपली  धरायला  लागली  कि  मनाला  बरं  वाटत . पण  खपली  आपल्या अस्तित्वाची जाणीव सतत देत राहते ..आणि  खपली  पडली  तरी  जखमेचा  व्रण  राहतोच . उलट  नेहमीच्या  रंगा  पेक्षा  त्वचा  थोडी  उजळ  दिसू  लागते.

विचार  काही  मनातून  जात  नव्हता  . मी  ह्या  विसरणी  का  आठवू  इच्छित  नाही ? असं  काय  वाईट  आहे  ह्यात ? तिनी  काय  वाईट  केला  माझा ? काय  विरजण  लावला  माझ्या  आनंदाला ? Her’s was the most golden period of my life. ती  आता  माझ्या  बरोबर  नाही  हे  दुख  आहे  का  ती  दुसऱ्या  बरोबर  आहे  ह्याची  टोचणी  बोचत  आहे . कुठला  तरी  काटा  आतच  राहून  खुपत  होता . मी   मलाच  पटवू  पाहत  होतो .

माझ्या  आठवणीतला  सर्वोत्तम  काळ  मी  असं  विसरणीत  टाकू  नाही  इच्छित . मी  तो  काळ  आठवू  इच्छितो . मग  मी  approach बदलला . ह्या  सर्व  आठवणीना  विरजण  लावून  स्थीर  केल . दही  लागल्या  वर  fridge   मध्ये  ठेवून  दिले.

तिच्या  साठी  ठेवलेली  ringtone आता  phone वर  वाजत  तर नाही . पण  ते  गाणे  radio वर  वाजलं  तरी  चेहऱ्या  वर  हलकेच  हसू  येत . प्रसन्न  वाटत  एकदम . Fridge उघडून  दह्याची  चव  घेतल्यासारख  गार  वाटत.

ह्याच  दह्याचा  वापर  मी  पुढच्या  आठवणींना  विरजण  लावून  विसरनींचा   ठेवा  करू  शकतो . इतक्या  प्रगल्भ  झाल्या  आहेत  ह्या  विसरणी  आता . माझ्या  मनाच्या  तळाशी . Fridge   मध्ये . शांत . स्थीर .प्रसन्न .

  

निराश ii

अश्या संथ पण सुरेख जिंदगीत एक दिवस एक मुलगी आली आणि सगळे आयुष्य बदललं. हे सगळे खोटे आहे. असं काही होत नसतं. हम आम आदमी हैं. Mango people. असं काहीच झालं नाही. पण काहीतरी वेगळं झालं  नाही तर पुढे कोणी वाचणार नाही.

तारीख कितीही लक्षात ठेवायची नाही म्हणले तरी, तो दिवस माझ्या अजून लक्षात आहे . 19 Feb 2009. गुरुवार होता. कुठून तरी भटकून घरी आलो. सवयीप्रमाणे घरी आल्यावर कपडे बदलले, वेळ नेहमीपेक्षा थोडी लवकरची होती पण अंधार नक्की पडला होता. देवघरासमोर दिवा लावायला गेलो, लावला पण ... नेहमीप्रमाणे  single colour tone च्या  photo चा विचार करत समोर पहिले तर मूर्ती गायब होत्या.

का कोण जाणे पण छदमी हसू आले. जसे काही हे मला अपेक्षित होते, किंवा मला तसेच हवे होते. पण आश्चर्य पण वाटले. घरात बाकी सगळे (?)  असताना हेच सगळे लोक कुठे गेले? काहीतरी वेगळ्या विचारात उठलो. बहुतेक विठोबाच्या आधी पोटोबाचा विचार करायची जुनी सवय सावलीसारखी न बोलावता पाठी फिरत होती .

जेवणाची सोय केली. पोटोबा शांत झाला आणि विठोबांनी परत हात कटेवरी घेऊन मान वर काढली. कुठे गेले असतील पेक्षा 'मी मगाशी असं का हसलो?' हा प्रश्न त्रास देत होता. कितीही photo काढायचा  नाही  असं ठरवलं तरी त्या imagined photo मधला मोकळ ताम्हण त्रास देत होता. Imagined photo मधली छोटीशीसुद्धा चुकलेली जागा जीवाला घोर लावून जाते ..ह्याच्या उलट imagine केलेला photo अगदी तसाच्या तसा दिसला तर मात्र मी photo न काढता तसंच बघत उभा राहतो. असं का होतं हे नाही कळलं अजून.

सवयीप्रमाणे माझ्या हसण्याचे प्रयोजन मी मलाच समजावू  पाहत होतो. अंथरुण पाहून पाय पसरले आणि छताकडे पाहत उजळणी सुरु झाली. जगाची देव ह्या संकल्पनेची व्याख्या .. माझ्यासाठी मी तयार केलेली व्याख्या ..जगासाठीचे आस्तिक नास्तीकात्वाचे मापदंड आणि माझी त्याच्याशी मीच घालू पाहत असलेली सांगड .मनातल्या मनात द्वंद्व सुरु. हे बिन निकाली कुस्त्यांसारखा नसतं. इथे जय आणि पराजय , दोन्ही माझाच. निर्णयसुद्धा मीच घ्यायचा. जिंकल्याच्या आनंदपेक्षा हरल्याचं दुःख सतावत राहत. पण हसण्याच कोडं उलगडत नव्हतं. निराश..

ह्या गोष्टीचा मला त्रास होईल असं कधीच वाटलं नव्ह्तं. माझ्यावरचा माझाच control कमी झाला होता. हे सगळे सहन करू शकत नव्हतो मी. काय करावे कळत नव्हतं .त्यापेक्षा फोटो आधी काढून ठेवला असता तर जास्त बरं झालं असतं असू वाटू लागलं. मी, माझ्यातला फोटोग्राफर, माझे हसू आणि माझे देव....

सगळेच  निराशेच्या गर्तेत..

निराश

मी घरी एकटाच राहतो. पाच खोल्यांत एकट्याला फारसा कंटाळा येत नाही. सकाळी ऑफिसला जायचे . रात्री घरी आले कि कडीला फुलपुडा लावून ठेवलेला असतो. आधी तो काढायचा. मग कुलूप उघडून आत यायचे. एक छोटंसं देवघर आहे. स्वयंपाकघरात. केवळ आईची इच्छा म्हणून रोज निरांजन लावतो.

चांदीचे छोटेसे देव. तांब्याचा ताम्हण. मागे एक देवीचा फोटो. आणि लाकडी देवघर. एकंदरीत single colour tone च. निरांजन लावला कि एकसंध, एका रंगाचा प्रकाश पडतो. रंग वगैरे मी बघणं सोडून दिलंय. फक्त देवघर उजळतं. समोर एक उदबत्ती घर आहे. ते पण तांब्याचे. त्यात शेवटी लावलेल्या उदबत्तीची काडी अजून तशीच आहे. काही अक्षता नावाचे तांदुळाचे दाणे पण तिथेच आहेत. अजूनसुद्धा. एक छान फोटो पण येईल काढता. Sapia tone मध्ये. पण नको.

मी देवाला फुल पण वाहत नाही. लाल पिवळे रंग एकत्र बघवत नाहीत आता. सात दिवसांचे पुडे आठव्या दिवशी निर्माल्य बनून बागेत जातात. तरीही त्या पुडेवाल्याला मी बंद नाही करत. का? माहित नाही. तो पण बरोबर गुरुवारी पैसे न्यायला येतो. देवाच्या फुलांचा वास घ्यायचा नसतो असं म्हणतात, पण झेंडू किंवा शेवंतीचा वेगळा वास त्रास देऊन जातो.

मी उदबत्ती पण लावत नाही. माझ्या बंद घरात त्या धुराचा जीव गुदमरतो. आणि घरात आला कि माझा. नको होतो अगदी त्याचा वास. उदबत्ती. वास. नको होतं. अगदीच नको. Room freshener मारला तरी जात नाही. रोज deo मारत असलो तरी हा वास ... नाही. नको. आठवण  पण नको त्याची. खाली पडलेली राख. अगदी रांगेत पडते. माझ्या विस्कटलेल्या घरात अजिबात न शोभणारी गोष्ट. बर! उडून पण जात नाही. तिथेच. त्रास.


अश्या संथ, पण सुरेख जिंदगीत एक दिवस एक मुलगी आली आणि सगळे आयुष्य बदललं. हे सगळे खोटं आहे. असं काही होत नसतं. हम आम आदमी हैं. Mango people. असं काहीच झालं नाही. पण काहीतरी वेगळे झालं  नाही तर पुढे कोणी वाचणार नाही.

नेहमी प्रमाणे घरी आलो. फुलपुडा  काढला. आत आलो. कपडे बदलले, fresh झालो. देवघरापाशी आलो तर देव गायब. ओं ...मी hang . जावू दे. त्रास वाचला. तसंच बाहेर आलो. TV लावला. पण लक्ष लागेना. Channel change केला तरी नाही. काय होतंय कळत नव्हतं. आत्याला phone लावला. ती घरी नव्हती. प्रचंड चुळबूळ व्हायला लागली.


मग बुधवारी रात्री diary मध्ये सगळं मोकळं व्ह्यायला लागलो.

मी वाट चुकतो

बंगला

पुरुषोत्तम जनरल स्टोर्स

सहज पणे कुणाशी बोलायला लागलो की विषयांची कमतरता भासत नाही. समोरची व्यक्ती
वैचारिक बैठकितली असेल तर मुद्दाम असे विषय काढले जातात. असाच एक विषय निघाला.
रस्त्यावरच्या भिकाऱ्याला RS १०० दिले तर तो काय करेल.उत्स्फूर्त कल्पनाशक्ती
वापरून मी वेळ मारून नेली, पण मनाच्या कोपर्यात विषय चालूच होता.शब्दांचे खेळ
करून स्वतच्या भावना पोचवायचे  सामर्थ्य माझ्यात नाही.

सिग्नलला उभा राहिलेलो मी. दुचाकी वर. हेल्मेट घालून. कानात i -pod वरची गाणी
चालू. माझ्या आठवणीतला सगळ्यात जख्खड म्हातारा. काठी टेकत टेकत, डोक्याला
मळलेला फडके गुंडाळलेला. माझ्या पर्यंत पोचतो. चेहरा अजून मला डोळ्यासमोर
दिसतोय. डाव्या डोळ्यात बहुदा मोतीबिंदू झालेला. का? अजूनही कळत नाही पण मी
त्याला १०० ची नोट दिली. त्याचा चेहरा. मी नाही शब्दात सांगू शकत. सोपा उपाय,
फोटो काढून ठेवला.तरीपण आनंद आश्चर्य ह्याच काहीतरी विचित्र combination.  चक
दे च्या एंड ला शाहरुखचा होतो तसा काहीतरी चेहरा. शेजारचे hang. एक भुवई वर करून
छोटास  smile देऊन मी गेलो. 

गाडी u turn मारून मी समोरच्या टपरीवर जाऊन बसलो. मुद्दाम. त्या बाबांना दिसणार
नाही असं. एक cutting घेऊन बसलो. बाबा complete आश्चर्य चकित होऊन इकडे तिकडे
बघत उभे राहिले. उन्हाची एक तिरीप मळलेल्या कापडावर पडून चेहरा उजळावत होता.
उजव्या बाहीने घाम पुसून उलटे वळले आणि नेहमीच्या जागी येऊन बसले. इतका वेळ
एकेरीत असलेला भिकारी एकदम आदरार्थी बाबांवर आले. अजूनहि चेहर्या वर हसू आले
नव्हते. नेहमीच्याच जागी बाबा अस्वस्थ होऊन चक्क मांडी घालून बसले. 

.
शांतपणे observe करत बसायचे असे ठरवले अजून एक cutting घेतला . २ phone पण आले
पण ते cut केले. बाबांनी पारावरल्या बाचक्यातून मळकट बाटली काढली आणि पाणी प्यायले.
नंतर ४ सिग्नल सुटले असतील, पिवळ्या दिव्याला बाटली उघडणार आणि लाल दिव्याला
परत ठेवणार. शंभराची नोट अजून तशीच हातात होती.थोडीशी ओली झालेली.  १५ एक मिनिटे अशीच गेली असतील.
पारावर छोटेसे देऊळ होते. just दगडाला शेंदूर  फासलेले. आणि त्यावर कमान.
बाबांनी ती नोटे केशरी दगडाखाली ठेवली आणि उठले. 

शंभराची नोट कधी पाहिली नसेल असं वाटत नाही. शंभर रुपयेच नसतील असही होणार
नाही. सगळे सुटते जमवले तर नक्की जास्त भरतील. मग बाबा hang का झाले? का मी
hang झालो होतो?

तिथून उठल्यावर बाबा सरळ माझ्या दिशेनी यायला लागले. हे जाणवल्यावर मी लगेच आडोश्याला जाऊन बसलो. बाबा चहावाल्या पोर्यापाशी आले .
"क्योन चाचा ? आज तो ऐश हैं ! सौ रपये मिल गये ."
"अरेय हां हान. तुमने भी देखा क्या ?"
"लेकीन येह नाही समझा वो भगवान के नीचे क्योन रख  दिये ?"
"तू नही समझेगा ...छोड  दे ."
"नही! बताव तो सही ...कुच तो matter रहेगा ."
"ठीक हैं ..लेकीन मै मराठी मैन बोलेगा ..हा सिग्नल ह्वायाच्या आधी माझे हिथे एक बारीकसे दुकान होते, गोळ्या बिस्कुताचे  . जशी  उमर वाढत गेली, दिसायला कमी झाले. मग दुकान बंद केलं आणि मुलाकडे राहायला गेलो. पण मन रमेना. रोजची नवरा बायकोची भांडणे, नको झाली होती. गाठीशी थोडा पैका होता, भाहीर पडलो. खुटे  जायचे नक्की नव्हता. शेवटाला हितेच आलो. आता सिग्नलला जुने चेहरे दिसतात का ते बघतो. लोकांसि काय वाटत, ते थोडे पैसे द्येतात. पण छोटी पोरे आता बडी झाली..आता ओळखायला येत न्हाईत...."

"...पण हा बेटा याद हाय मला. हाफ प्यांटीत यायचा आई बरुबर. आई देवळात जायची  तर हा भाहीरच उभा. गोळ्या बगत. म्या रोज पाहायचो. परत जाताना गोळ्या घ्यायचा.तेचा बारीकसा हात अजून आठीवतो हाय.गोळ्यांच्या नादात  हा बेटा कधीच आत न्हाई गेला. आज म्या ह्याला पक्का ओळखला. त्योच हाय. त्याचे हे पैसे न्हाहित, देवास्नी दिलेला दान हाय. त्ये देवाला पोचीवला. त्याला देवाचा हात मिळेल." 

------

'पुरुषोत्तम जनरल स्टोर्स' चे   आजोबा असे भेटतील असे कधीच वाटले नव्हते,

उभ्या उभ्या..चार चौघात डोळ्यात कधी पाणी दाटले नव्हते.

आठवणींच्या मागे मी वेड्यासारखा पळायचो,

आठवणी सावली सारख्या मागेच  असतील  असे वाटले नव्हते..
उभ्या उभ्या..चार चौघात डोळ्यात कधी पाणी दाटले नव्हते....